tháng 12 10, 2010
1. Điều trị nội
khoa.
1.1. Bất
động.
- Là biện pháp cần thiết
trong điều
trị đau thắt lưng cấp và thoát vị đĩa đệm nặng. Nằm bất động
tương đối trên phản cứng, ở tư thế ngửa, 2 chân hơi co ở khớp gối và khớp háng
để chùng cơ và giảm áp lực nội đĩa đệm (có thể cho gối tròn đệm vào vùng khoeo).
Thời gian bất động 1-2 ngày, nếu nặng có thể 5-6 ngày. Khi gần hết thời gian bất
động thì bắt đầu cho vận động tăng dần: ngồi dậy, đi lại, tập một số động tác
thể dục nhẹ.
- Khi nằm bất động lâu cần đề
phòng loét điểm tỳ: bằng co duỗi chân, nghiêng người nhẹ nhàng, đệm lót lớp chăn
mỏng.
1.2. Thuốc giảm
đau chống viêm, giãn cơ.
- Thuốc giảm đau:
uống hoặc tiêm tùy mức độ, các thuốc có thể dùng là:
+ Aspirin pH8 0,5 liều
1-3g/24h chia 2-3 lần.
+ Thuốc khác như: Voltaren,
Profenid, Mobic, Vioxx...
Cần chú ý chọn liều thấp nhất
có tác dụng, theo dõi chặt chễ các tác dụng phụ.
Có thể dùng các thuốc xoa bóp
hoặc dán ngoài như: thuốc mỡ nọc rắn, methyl salicylat, cao dán, cồn xoa bóp...
Không nên dùng các thuốc có steroid.
- Thuốc giãn cơ:
nếu có co cơ cạnh sống gây vẹo và đau nhiều thì dùng các thuốc giãn cơ vân như:
Myonal 50mg ngày 3 lần mỗi lần 1 viên, Mydocalm 50mg ngày 3 lần mỗi lần 2 viên,
Décontracyl 250mg ngày 3 lần mỗi lần 2 viên, Diazepam 5mg ngày uống một lần 1-2
viên trước khi đi ngủ.
1.3. Các phương
pháp dùng thuốc tại chỗ.
- Các phương pháp phong
bế:
+ Phong bế cạnh
cột sống thắt lưng: tiêm Novocain vào các điểm cạnh cột sống thắt lưng (chính là
thủy châm các du huyệt thuộc kinh Bàng quang).
+ Phong bế rễ
thần kinh ở khu vực lỗ ghép: tiêm vào tổ chức liên kết lỏng lẻo ở khu vực lỗ
ghép mỗi lần 15-20ml thuốc tê hoặc có thể thêm corticoid. Mỗi đợt điều trị tiêm
4-5 lần, cách hai ngày một lần.
+ Tiêm ngoài màng
cứng vùng thắt lưng: tiêm vào tổ chức liên kết lỏng lẻo ở ngoài
màng cứng với hỗn hợp Novocain 0,5%, Vitamin B12, Hydrocortison 125mg hoặc
Dexamethason 30mg, mỗi lần tiêm 5-10ml, mỗi tuần tiêm hai lần, mỗi đợt tiêm 4-5
lần.
+ Phong bế hốc
xương cùng: tiêm vào hốc xương cùng 20-30ml thuốc tê có thể trộn thêm corticoid,
mỗi tuần 2 lần, mỗi đợt tiêm 4 lần.
- Tiêm corticoid vào đĩa đệm
để điều trị hư đĩa đệm nặng.
2. Điều trị bằng các
phương pháp vật lý và châm cứu.
2.1. Nhiệt trị
liệu.
Thường dùng nhiệt nóng như
đắp paraffin 450C, túi chườm nóng,
chiếu hồng ngoại... vào vùng thắt lưng 20-30 phút có tác dụng giảm
đau, giãn cơ. Nhiệt khối của sóng ngắn và vi sóng có
tác dụng rất tốt nhất là đối với viêm thần kinh hông to (đặt dọc dây thần
kinh).
2.2. Điện trị
liệu.
- Dòng điện một
chiều đều: thường dùng kết hợp điện di các thuốc Novocain, Natri salicylat có
tác dụng giảm đau, chống viêm.
- Các dòng điện
xung thấp và trung tần:
+ Dòng Diadynamic: phối hợp
CP+LP, MF+CP, MF+LP, DF+CP, hoặc DF+LP để giảm đau, giãn cơ, có thể thay đổi
kiểu xung ở lần điều trị sau để tránh hiện tượng quen.
+ Dòng TENS: có tác dụng kích
thích thần kinh hướng tâm qua da để giảm đau. Dòng TENS là loại xung có tần số
60-80Hz, có thể biến đổi xoay chiều, một chiều và biến đổi thời gian xung.
+ Dòng Trọbert (còn gọi là
dòng 2-5), đặt điện cực dọc cột sống có tác dụng giảm đau do phản xạ, tốt nhất
là khi đã dùng các dòng xung kia mà không có tác dụng nhiều.
+ Dòng giao thoa với 2 cặp
điện cực (IF): có tác dụng xoáy sâu mà không gây rát.
2.3. Siêu âm điều
trị.
Siêu âm chế độ
liên tục hoặc xung vào 2 bên cột sống thắt lưng và dọc theo dây thần kinh hông
to. Cường độ tùy từng vùng, nếu 2 bên cột sống thắt lưng ở chế độ liên tục có
thể dùng 0,6-1W/cm2. Vùng mông cho siêu âm liên tục thì dùng
1-1,2W/cm2. Vùng cẳng chân siêu âm liên tục là
0,4-0,6W/cm2. ở các vùng trên nếu dùng chế độ siêu âm xung thì cường
độ có thể tăng gấp đôi.
2.4. Xoa bóp, bấm
huyệt.
Xoa bóp vùng cột
sống thắt lưng ở giai đoạn đau cấp cần thao tác nhẹ nhàng tránh những tác động
mạnh có thể làm đau tăng. ở giai đoạn đau mạn có thể thực hiện đầy đủ các thao
tác xoa bóp mạnh như xoa, vuốt, bóp, chặt, rung... Kết hợp ấn bấm các điểm đau
cột sống (các huyệt thuộc mạch Đốc trên gai đốt sống), các điểm đau cạnh sống
(là các du huyệt thuộc kinh Bàng quang) và các điểm đau chạy dọc đường đi của
dây thần kinh hông to (các huyệt thuộc kinh Bàng quang).
2.5. Kéo
giãn.
2.5.1. Kéo xương
chậu:
Kéo xương chậu tại giường có
hai cách:
- Bệnh nhân nằm sấp với chân
giường nâng cao thêm 25cm.
- Bệnh nhân nằm ngửa ở tư thế
Fowler biến đổi.
Trọng lượng kéo xương chậu tùy
thuộc tuổi và trọng lượng cơ thể, sự co thắt cơ nhiều hay ít, có bệnh tim mạch
hay không ? Trung bình trọng lượng tạ kéo là 10-15kg, thời gian kéo là 15-20
phút, mỗi ngày kéo 1-2 lần.
2.5.2. Kéo giãn cột
sống:
Kéo giãn cột
sống là tác động cơ học vào vùng kéo nhằm làm mở rộng khoang gian
đốt (với trọng lực 30-40kg, sau 20 phút, có thể kéo rộng 1-1,5mm), khôi phục lại
cân bằng lực cơ của các hệ
thống dây chằng. Ngoài ra còn có tác dụng lâm sàng giảm đau
(do giãn cơ, giảm áp lực nội đĩa đệm, giải phóng chèn ép thần kinh). Tăng dần
vận động của cột sống, khôi phục vị trí đĩa đệm, giảm các di chứng (mất đường
cong sinh lý, lệch vẹo cột sống...).
Có các phương pháp kéo
sau:
- Kéo bằng tự
trọng trên bàn dốc: lực kéo được điều chỉnh bằng độ dốc của
bàn so với mặt phẳng nền, độ dốc càng lớn thì lực kéo càng lớn. Nhược điểm của
phương pháp này là lực kéo dàn đều từ chỗ kéo (nách) xuống mà không tập trung
lực vào vùng thắt lưng.
- Kéo
trên bàn kéo có hệ thống lực đối trọng là các quả cân: Bệnh
nhân nằm ngửa trên bàn, cố định vùng thắt lưng, tiến hành kéo bằng các quả tạ.
Phương pháp này có ưu điểm là có thể điều chỉnh trọng lực kéo dễ dàng, lực kéo
tập trung vào vùng cột sống thắt lưng, đầu tư phương tiện rẻ tiền, nhưng có
nhược điểm là tạo ra lực kéo liên tục gây cho cột sống và các tổ chức xung quanh
tình trạng căng giãn kéo dài có thể gây đau sau kéo hoặc gây khó chịu cho bệnh
nhân trong thời gian kéo.
- Kéo
trên hệ thống bàn - máy kéo: Sử dụng máy kéo tự động cho phép
điều chỉnh trọng lực kéo, chọn lực nền, lực cơ sở, đặt thời gian...
Với kéo cột sống thắt lưng nên
chọn lực nền bằng 1/3 trọng lượng cơ thể, lực kéo bằng 1/2 trọng lượng cơ thể
trong lần kéo đầu, các lần sau mỗi lần tăng thêm 1kg đến khi đạt tới 2/3 trọng
lượng cơ thể thì duy trì lực này cho đến hết đợt kéo. Thời gian duy trì lực kéo
khoảng 10 giây, thời gian tăng lực từ lực nền đến lực kéo (độ dốc) nhanh hay
chậm cần căn cứ vào mức độ co cứng cơ của bệnh nhân. Nếu đau cấp và co cứng cơ
nhiều thì độ dốc cần tăng từ từ. Thời gian kéo 1 lần từ 15-20 phút, mỗi ngày kéo
một lần, mỗi đợt kéo 10-15 ngày.
- Kéo giãn
cột sống dưới nước: là hệ thống kéo giãn kết hợp thủy liệu,
kéo trong bể sâu 2m với nhiệt độ ấm cho giãn cơ lúc kéo.
2.6. Tác
động cột sống (manipulation).
- Phương pháp Chiropractic
(Mỹ): dựa vào cơ chế sinh - cơ học của đĩa đệm cột sống để tiến hành nắn chỉnh
cột sống bằng tay nhằm giải phóng chèn ép, và giảm đau.
- Quy trình nắn chỉnh cột sống
của Nguyễn Văn Thông (1992).
+ Làm mềm các cơ ở lưng, mông
bằng các phương pháp như xoa bóp, nhiệt nóng, điện xung... thời gian khoảng
15-20 phút:
+ Làm giải phóng đoạn cột sống
bị tắc nghẽn với 4 thao tác sau:
+ Điều chỉnh đoạn cột sống
trên khu vực bị tắc nghẽn.
+ Làm mạnh các cơ giữ cột sống
(cơ lưng to, cơ bụng) và làm chuyển động các khớp cột sống, khớp chậu hông.
2.7. Chương trình
tập Williams.
Chương trình tập Williams được
dùng để điều trị cho bệnh nhân đau lưng mạn tính, nhằm làm giãn nhóm cơ duỗi
lưng và nhóm cơ gấp xương hông, đồng thời làm tăng sức mạnh của các cơ bụng và
mông. Có 6 động tác trong bài tập này như sau:
1/ Bệnh nhân nằm ngửa hai đầu
gối hơi cong và hai chân được cố định, bật người ngồi dạy và với tay tới ngón
chân. Động tác này làm mạnh cơ bụng và giãn cơ duỗi thắt lưng.
2/ Bệnh nhân nằm ngửa, co hai
chân vuông góc, hai tay duỗi xuôi thân người, đồng thời nhấc mông lên khỏi mặt
giường điều trị. Tiến hành xoay khung chậu về 2 phía để làm thắt lưng thẳng hơn.
Động tác này nhằm làm mạnh cơ bụng và cơ mông, làm giãn cơ gấp khớp hông.
3/ Bệnh nhân nằm ngửa hai đầu
gối co, hai tay ôm lấy hai đầu gối rồi kéo mạnh lên đồng thời nâng cằm lên cho
chạm đầu gối. Giữ tư thế này 15 giây rồi nằm dài ra nghỉ. Hoặc hai tay vẫn giữ
tư thế ôm gối rồi bật người ngồi dậy. Động tác này nhằm làm giãn nhóm cơ duỗi
lưng dưới.
4/ Bệnh nhân ngồi, duỗi thẳng
hai gối, đưa tay thẳng ra tới ngón chân. Bài tập này nhằm làm giãn khối cơ duỗi
lưng và cơ tứ đầu đùi.
5/ Bệnh nhân một chân phía
trước gấp, một chân phía sau duỗi, hai tay chống xuống đất ở phía trước, rồi ép
chậu hông xuống. Động tác này nhằm làm giãn nhóm cơ gấp hông (cơ thắt lưng chậu)
mà không làm tăng độ ưỡn của cột sống.
6/ Bệnh nhân ngồi xổm và đầu
cúi, hai bàn chân đặt cách nhan 30cm, tay để thẳng hướng về phía sàn nhà và ở
giữa hai gối. Động tác này nhằm làm giãn nhóm co duỗi thắt lưng.
Trong mỗi lần tập, mỗi động
tác trên được tiến hành 5-10 lần tuỳ sức chịu đựng.
2.8. Châm
cứu.
- Đau lưng cục bộ chủ yếu chọn
các huyệt thuộc kinh Bàng quang như: Thận du, Mệnh môn, Đại trường du, Thứ liêu,
Dương lăng tuyền, Uỷ trung, Thừa sơn, và A thị. Có thể chọn thêm các huyệt Hoa
Đà Giáp Tích (ngang mỏm gai các đốt sống đo ra 0,5 thốn). Nếu đau thần kinh hông
to, chọn các huyệt chủ yếu thuộc kinh Bàng quang và kinh Đởm: Hoàn
khiêu, Phong thị, Dương lăng tuyền, Đại trường du, Thừa phù, Uỷ trung, Thừa sơn,
Côn lôn... Mỗi lần chọn 3-5 huyệt, khi châm mỗi huyệt đều đạt đến cảm giác đắc
khí lan xuống dưới.
- Nếu dùng điện châm, nên chọn
dòng xung gai nhọn hoặc chữ nhật, có tần số từ 20-150Hz, chú ý mắc các cặp điện
cực sao cho dòng điện đi qua điểm đau, hoặc chạy dọc theo đường đi của dây thần
kinh hông to, điều chỉnh cường độ đến dưới ngưỡng đau sau đó cứ vài phút thì
tăng cường độ lên một chút. Có thể kết hợp vừa châm vừa chiếu hồng
ngoại vào vùng đau.
3. Điều trị can
thiệp.
3.1. Các phương
pháp làm giảm áp lực nội đĩa đệm.
- Tiêm thuốc làm tiêu đĩa đệm
(phương pháp hóa tiêu nhân): chọc vào đĩa đệm và tiêm hóa chất vào để tiêu hủy
chất nhầy. Thường dùng thuốc Chymopapain, Aprotinin (Trasylol) là các men tiêu
hủy sụn, tiêu hủy chất nhầy đĩa đệm và tiêu cả phần nhân bị thoát vị, từ đó giải
phóng chèn ép thần kinh.
- Giảm áp nội đĩa đệm bằng
LASER qua da (Percutaneous LASER dics decompression): dùng kim số
18 dài chọc qua da bụng tới đĩa đệm theo sự hướng dẫn của mà huỳnh quang, luồn
sợi dây dẫn quang đến vị trí nhân nhầy và dùng năng lượng của LASER Nd-YAG để
đốt cháy một thể tích nhỏ nhân nhầy, làm giảm áp lực bên trong đĩa đệm đột ngột
giúp chho phần đĩa đệm thoát vị bớt đè ép lên rễ thần kinh.
3.2. Điều trị bằng
phẫu thuật.
- Chỉ định điều trị ngoại khoa
đối với thoát vị đĩa đệm rất hạn chế. Chỉ định tuyệt đối khi có hội chứng chèn
ép đuôi ngựa, liệt cấp tính các cơ có chức năng quan trọng như cơ tứ đầu đùi, cơ
nâng bàn chân... Chỉ định cân nhắc trong các trường hợp đã điều trị nội khoa và
vật lý không đỡ, hội chứng rễ mau tái phát nhiều.
- Các loại phẫu thuật:
+ Phẫu thuật chỉnh hình
(Orthopedia): đóng cứng cột sống, thay đĩa đệm nhân tạo…
+ Phương pháp kết hợp thần
kinh và chỉnh hình.
Tác giả Bs Mai Trung Dũng
theo
dieutridau.com
-----------------------------------Giảng Đường Y Khoa
http://giangduongykhoa.blogspot.com
http://giangduongykhoa.net
Posted in: Nội Khoa - cơ xương khớp
0 nhận xét:
Đăng nhận xét